Latem 1997 r. podjęto prace remontowe budynku – pawilonu handlowego w Chełmie przy ul. Lubelskiej 54, usytuowanego naprzeciw Urzędu Miasta w pobliżu Placu Konstytucji, przy którym do okresu międzywojennego znajdował się kościół Św. Ducha. Remont polegał na wzmocnieniu fundamentów budynku, a następnie wybraniu całej ziemi z wnętrza budynku w celu jego podpiwniczenia.
Wymieniony pawilon handlowy miał kształt złożony z dwóch prostokątów – właściwego pawilonu sklepowego od strony zachodniej i tzw. zaplecza od strony wschodniej. Wnętrze pawilonu o całkowitej powierzchni około 185 m2 zawierało bogaty układ stratygraficzny, sięgający do głębokości poniżej 3 m, do stropu kredowego calca nienaruszonego przez działalność człowieka. Wydobyto stąd 1695 szt. zabytków ruchomych, w tym tylko 76 fragmentów kości, przy czym nie wszystkie zabytki zbierano.
Wykonane nadzory archeologiczne wniosły dosyć bogate rezultaty do historii późnośredniowiecznego i nowożytnego
miasta Chełma. Najstarszymi zabytkami w inwentarzu są 4 fragmenty wylewów naczyń glinianych obtaczanych malowanych pobiałką z XIII – 1 połowy XIV w. znalezione w południowo – wschodnim narożniku właściwego pawilonu sklepowego. Niewykluczone, że mogło być ich więcej, lecz zostały niezauważone w hałdzie. Pozostała ceramika naczyniowa to przeważnie fragmenty naczyń toczonych siwych (niecałe 72 % wszystkich naczyń) i fragmenty naczyń toczonych białych i ceglastych glazurowanych na zielono lub brązowo, w tym sporo ułamków talerzy półmajolikowych (niecałe 28% wszystkich naczyń), datowanych szeroko od 2 połowy XIV w. do XVIII/XIX w. Ponieważ przyjmuje się, że jeszcze w 1 połowie XIV w. współwystępuje z ceramiką toczoną siwą ceramika obtaczana z pobiałką jako przeżywająca się z poprzedniego okresu i z latami ilościowo maleje, należy ją uznać za wtręt i w takim razie najstarsza ceramika toczona siwa z tego stanowiska pochodzi najwcześniej z 2 połowy XIV w.
Najstarszym obiektem na stanowisku jest ziemianka lub piwniczka wydrążona w kredzie do głębokości około 4,70 m od posadzki, odsłonięta przy zachodniej krawędzi pawilonu i przecięta fundamentem sąsiedniej kamienicy. Z wypełniska czarnoszarej przepalonej ziemi wydobyto aż 572 fragmenty naczyń toczonych przeważnie siwych, ale też ceglastych ze śladami glazury i rudej malatury, datowanych od 2 połowy XIV w. do początków XVI w.
Z tym poziomem chronologicznym wiążę również zbiór 64 szt. kafli garnkowatych, wydobytych na zapleczu podczas kopania piwnicy. Są to starannie wykonane na kole garncarskim kafle o okrągłym dnie i kwadratowym wierzchu oraz dobrze wypalone w atmosferze utleniającej na ceglasto. Ponieważ zachowały się ich duże fragmenty (w tym jeden prawie cały, znaleziony po raz pierwszy na terenie Chełma), zachodzi podejrzenie, że w tym miejscu mógł stać piec z nich zbudowany, tym bardziej że zalegały w sąsiedztwie zbutwiałych i nadpalonych konstrukcji drewnianych jakiegoś domostwa.
Późne średniowiecze to najstarszy poziom chronologiczny tego rejonu osadniczego, zakończony niewątpliwie gwałtownym pożarem. O częstych pożarach trapiących nasze miasto wspominają dokumenty archiwalne od XV w. Śladem jego jest czarna przepalona ziemia z węglami drzewnymi i popiołem, smugi spalenizny, widoczne w wielu profilach oraz ceramika wtórnie przepalona. Zgliszcza zostały wyrównane i przykryte warstwą niwelacyjną margla, również zadokumentowaną w wielu profilach.
Ilustracje przedstawiają: Wnętrze sklepu z wykopami. Wybór naczyń z XIV – XVI w. Kafle renesansowe. Rysowała Ewa Hander.
Podobne artykuły
Kategoria: Polska ,Zabytki nieruchome ,Zabytki ruchome
