NASZE KORZENIE

Interesującymi zabytkami ruchomymi z czasów staropolskich są szklane pucharki dzwonowate, znajdowane podczas wykopalisk czy prac ratowniczych przeważnie przy kościołach i klasztorach, bardzo rzadko zaś w miastach i na zamkach, bądź w pałacach. Są to niewielkie naczynia o charakterystycznym dzwonowatym, tulipanowatym lub cylindrycznym kielichu z silnie rozchylonym wylewem i płaskiej lub wklęsłej stopce. Oczywiście znajdujemy je zazwyczaj zbite, we fragmentach, z których niekiedy da się odtworzyć całe naczynia.

Pokaźną kolekcję pucharków dzwonowatych pozyskaliśmy w latach 90-tych podczas badań związanych z remontem zabytkowego kościoła w Podgórzu (koło unikalnej średniowiecznej wieży w Stołpiu), oddalonego około 10 km od Chełma w kierunku Lublina. Najwięcej fragmentów pucharków (113 szt.) wydobyto z nieczynnego przewodu kominowego w nawie kościoła. Pucharki wykonano z przezroczystego zielono – niebieskiego szkła o kilku odcieniach, z widocznymi pęcherzykami powietrza, które świadczą o nie najwyższej jakości technologii. Wyróżniono 12 całych okrągłych stopek pucharków i do tylu egzemplarzy naczyń należy zapewne przyporządkować resztę ułamków wylewów i brzuśców, choć nie udało się wykleić ani jednego całego naczynia. Czytaj dalej…

Podobne artykuły

• Brak podobnych artykułów.

Mała wioska Podgórze, zwana dawniej Spasem, znajduje się około 8 km od Chełma w kierunku zachodnim, nieco na południe od trasy T12 Chełm – Lublin. Zabudowania wioski zlokalizowane zostały na północnym stoku Pagóra Janowskiego (w obrębie Wyżyny Lubelskiej) na wysokości 220 – 240 m n. p. m., poniżej stromej skarpy niewielkiego łańcucha wzgórz. W wiosce znajduje się mały kościółek o średniowiecznej genezie, który obecnie jest siedzibą parafii rzymsko – katolickiej, ale pierwotnie należał do Kościoła Prawosławnego, a potem Greko – Katolickiego. Czytaj dalej…

Podobne artykuły

• Brak podobnych artykułów.

Obok garncarstwa najprężniej było chyba rozwinięte rzemiosło oparte na obróbce żelaza, z którego posiadamy najwięcej wyrobów. Wykonywano z niego różnego rodzaju narzędzia, broń oraz przedmioty codziennego użytku, które informują nas o różnych zajęciach mieszkańców Zasłupia. I tak np. o zajmowaniu się rolnictwem informują nas sierpy; ciesiołką – ciosło, dłuto, topór i gwoździe; rybołówstwem – haczyki do wędek oraz grzęzidła do sieci gliniane i kredowe; jeździectwem – podkowy i fragmenty uprzęży końskiej, a jako broni używano łuków i kusz z żelaznymi grocikami do strzał, toporów oraz dużych noży. Mniejszych noży używano w gospodarstwach domowych podobnie jak nożyczek, krzesiw do krzesania ognia, kłódek do zamykania drzwi i inne. Hodowano prawdopodobnie osły lub muły, gdyż znaleziono podkówkę dla tych zwierząt. Czytaj dalej…

Podobne artykuły

• Brak podobnych artykułów.

Następna faza chronologiczna osady przypadająca na X – XI w. jest chyba bardzo słabo reprezentowana w materiale archeologicznym albo z uwagi na prowadzone wyrywkowo badania, przeważnie powierzchniowe, nie została dostatecznie rozpoznana. Tylko nieliczny materiał ceramiczny przy wieży i na innych stanowiskach poświadcza jej istnienie. Najwięcej zabytków ruchomych pozyskano z okresu XII – XIV w., przy czym koncentrują się one w postaci rozległego skupiska na polach, położonych na rozległej owalnej kępie wzdłuż osi północ – południe w północno – wschodniej części doliny. Tutaj zebrano w trakcie wielokrotnych penetracji powierzchniowych oraz w niedużych wykopach sondażowych z badań 1976 r. ponad 4000 ułamków naczyń glinianych i około 200 przedmiotów wykonanych z innych surowców. Informują nas one o poziomie życia codziennego i różnych zajęciach ludności zamieszkującej Zasłupie, a ich duża ilość o dużym zagęszczeniu ludności i wielopokoleniowym trwaniu osady. Niestety w dwóch niedużych wykopach, usytuowanych na szczycie kępy nie natrafiono na warstwy kulturowe ani obiekty wkopane w calec (ślady drewnianych chat i szop lub ziemianek czy półziemianek), co świadczy o daleko posuniętej destrukcji stanowiska. Materiał archeologiczny – przemieszany i rozdrobniony – znajdował się wyłącznie w warstwie ornej. Oczywiście podobny materiał oraz warstwy osadnicze mogą się jeszcze znajdować na innych kępach oraz w zagłębieniach doliny, zajętych przez łąki, przez co jest niewidoczny na powierzchni porosłej przez trawę. Dalsze badania wykopaliskowe mogą to potwierdzić. Czytaj dalej…

Podobne artykuły

• Brak podobnych artykułów.

Od niepamiętnych czasów fascynują swoją tajemniczością ruiny średniowiecznej wieży murowanej, położonej na terenie dawnej wsi Bieławin – dziś włączonej w obręb miasta Chełma. Mało kto jednak wie, że wokół wieży istniała rozległa osada, sięgająca doby plemiennej, która w okresie swego największego rozkwitu wraz z wieżą uzyskała charakter protomiasta.

Dawna wieś Bieławin położona była na północnym skraju dzisiejszego miasta Chełma, w odległości około 2-3 km od Starego Miasta, w obrębie rozległej doliny, otwartej ku wschodowi, której dno zajmują rozlewiska i starorzecza rzeki Uherki oraz jej dopływów Darki i Słyszówki, zwanej dziś Śmierdzącą. Stanowi ona zachodni skraj większej jednostki fizjograficznej, tzw. Obniżenia Dubienki, wciskającego się między kredowe Pagóry Chełmskie, położone pomiędzy Wyżyną Lubelską a Polesiem. Cały obszar bieławińskiego osadnictwa, obejmujący swym zasięgiem około 20 ha, jest łagodnie pofalowany i położony na wysokości 179 – 184 m n. p. m. Zajmują go przeważnie łąki, a na niewysokich kępach pola uprawne z glebami piaszczystymi i torfowymi oraz madami. Pierwotnie teren ten był bardzo zabagniony, ale obecnie został zmeliorowany. Relikty wieży kamiennej, zachowane dziś nieco powyżej partii fundamentowych, usadowione są mniej więcej pośrodku omawianego obszaru, w obrębie rozwidleń Uherki, na niewysokiej owalnej kępie. Czytaj dalej…

Podobne artykuły

• Brak podobnych artykułów.

Następny poziom chronologiczny zaczyna się mniej więcej w okresie renesansu w 2 połowie XVI w. Pojawiają się wówczas kafle płytowe bogato orna­mentowane nieglazurowane lub z zieloną glazurą (w sumie 81 fragmentów). Towarzyszy im obok ceramiki siwej większa ilość ceramiki białej i

Podobne artykuły

• Brak podobnych artykułów.

Latem 1997 r. podjęto prace remontowe budynku – pawilonu handlowego w Chełmie przy ul. Lubelskiej 54, usytuowanego naprzeciw Urzędu Miasta w pobliżu Placu Konstytucji, przy którym do okresu międzywojennego znajdował się kościół Św. Ducha. Remont polegał na wzmocnieniu fundamentów budynku, a następnie wybraniu całej ziemi z wnętrza budynku w celu jego podpiwniczenia.

Wymieniony pawilon handlowy miał kształt złożony z dwóch prostokątów – właściwego pawilonu sklepowego od strony zachodniej i tzw. zaplecza od strony wschodniej. Wnętrze pawilonu o całkowitej po­wierzchni około 185 m2 zawierało bogaty układ stratygraficzny, sięgający do głębokości poniżej 3 m, do stropu kredowego calca nienaruszonego przez działalność człowieka. Wydobyto stąd 1695 szt. za­bytków ruchomych, w tym tylko 76 fragmentów kości, przy czym nie wszystkie zabytki zbierano. Czytaj dalej…

Podobne artykuły

• Brak podobnych artykułów.

W Muzeum Chełmskim w Chełmie przy ul. Lubelskiej 56 znajduje się ciekawa stała wystawa archeologiczno – etnograficzna pt. „Powrót do przeszłości. Dzieje tradycyjnej kultury regionu chełmskiego”, zrealizowana przez pracowników Działu Archeologii i Etnografii w ramach środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w 2007 r. Wystawa została podzielona na działy tematyczne, odzwierciedlające codzienne zajęcia człowieka od starożytności do czasów współczesnych. Ciekawym pomysłem jest zestawienie w obrębie poszczególnych tematów zabytków archeologicznych – czasem z odległych epok – z zabytkami etnograficznymi, które do niedawna były używane przez tutejszą ludność wiejską. Czytaj dalej…

Podobne artykuły

• Brak podobnych artykułów.

Najbardziej masowym materiałem archeologicznym pozyskiwanym podczas badań wykopaliskowych i powierzchniowych jest ceramika naczyniowa. Toteż archeolodzy przywiązują do niej dużą wagę i skrupulatnie ją analizują. Na jej podstawie często ustala się chronologię osad, cmentarzy i grodów, a także ich przynależność kulturową.

Naczynia gliniane były powszechnie używane w gospodarstwach domowych prawie do naszych czasów jako zastawa kuchenna i stołowa, a ponieważ często się biły, tworzą pokaźne śmietniska w obrębie obiektów archeologicznych i warstw kulturowych. Są bardzo zróżnicowane co do techniki wykonania, form i ornamentyki, co pozwala ustalić ich przynależność kulturową i chronologię. Czytaj dalej…

Podobne artykuły

• Brak podobnych artykułów.

Kolega Andrzej Bronicki przebadał w 1996 r. kurhan w Haliczanach, pow. Chełm, woj. lubelskie, w którym znalazł unikalne zabytki wczesnośredniowieczne. Kurhan pierwotnie miał średnicę około 12 m, lecz zachował się w formie niemal szczątkowej. W nasypie znaleziono ułamki ceramiki, ułamek fajansowego lub brązowego paciorka i grocik krzemienny oraz skupisko węgli drzewnych, grudek polepy, przepalonych kostek, które należy łączyć z kulturą trzciniecką w II okresie epoki brązu. Ponadto na kurhanie i w jego sąsiedztwie funkcjonował nowożytny cmentarz. Zidentyfikowano tu w sumie 91 grobów z XVII – początku XVIII w. Lecz najbardziej cennymi zabytkami okazały się brązowa sprzączka i okucie pasa znalezione wraz z ceramiką wczesnośredniowieczną w spągu humusu współczesnego na krawędzi pierwotnego kurhanu kultury trzcinieckiej i otoczenia.

Brązowa sprzączka lirowata o wymiarach: wys. 26,5 mm; szer. 23,8 mm; szer. kabłąka w przewężeniu 2,1 mm posiada analogie z kręgu kultury staromadziarskiej i została wydatowana na koniec IX w. po połowę X w. Podobne sprzączki odkrywane są w bogato wyposażonych grobach na cmentarzyskach w północno – wschodniej części Kotliny Karpackiej w tzw. okresie zajmowania ojczyzny. W tym rejonie miało się znajdować militarne centrum państwa Madziarów z pierwszej połowy X. Z terenu Polski znamy około 70 zabytków tego rodzaju i świadczą one o kontaktach polsko – węgierskich w X w. Czytaj dalej…

Podobne artykuły

• Brak podobnych artykułów.